Vì hệ thống giáo dục giữa các quốc gia có sự khác nhau nên bài viết sau đây sẽ giới thiệu ngắn gọn về hệ thống giáo dục chung tại Nhật Bản và tập trung vào giáo dục bậc cao tại quốc gia này. Nếu bạn đang cân nhắc việc đi du học tại Nhật Bản, hãy đọc kỹ bài việt này để hiểu rõ hơn về lựa chọn này nhé!
Hệ thống giáo dục tại Nhật Bản
Hệ thống trường học tại Nhật Bản được chia thành giáo dục tiểu học (6 năm tại trường tiểu học), giáo dục trung học (3 năm tại trường trung học cơ sở và 3 năm tại trường trung học phổ thông) và giáo dục bậc cao.
Mặc dù vẫn có các chương trình du học tại bậc tiểu học và trung học cơ sở nhưng đa số mọi người đều quyết định trải nghiệm Nhật Bản và hệ thống giáo dục của Nhật lần đầu tiên tại một cơ sở giáo dục bậc cao hơn. Giáo dục bậc cao có thể tại dưới nhiều hình thức khác nhau nhưng chúng ta sẽ cùng điểm qua bốn lựa chọn phổ biến như dưới đây: cao đẳng nghề, cao đẳng cộng đồng, đại học và cao học.
Cao đẳng nghề

Được biết đến với tên gọi “senshu gakko” hoặc “senmon gakko” trong tiếng Nhật, thường được biết đến là “trường đào tạo chuyên ngành”, các cơ sở đào tạo này tập trung vào việc phát triển các kỹ năng chuyên môn hoặc kỹ năng thực hành. Để nhập học, bạn cần phải hoàn thành chương trình trung học phổ thông hoặc đã học được hơn nửa năm tại một trường Nhật ngữ. Một số trường cũng sẽ yêu cầu bạn phải thực hiện một bài kiểm tra đầu vào.
Đa số các khoá học tại trường trung cấp nghề kéo dài hai năm. Sau khi hoàn thành khoá học từ 1-3 năm bạn sẽ nhận được bằng tốt nghiệp (“senmon-shi”), sau đó bạn có thể tìm một công việc hoặc học tiếp tại một trường đại học với tư cách là một sinh viên năm thứ ba nếu bạn qua được bài kiểm tra nhập học của trường. Nếu bạn đăng kí và hoàn thành một số khoá học kéo dài 4 năm, bạn có thể nhận được bằng cấp cao hơn (“kodo-senmon-shi”). Điều này tương tự với việc có được bằng cử nhân và bạn có đạt điều kiện để đăng kí vào bất kỳ một trường cao học nào tại Nhật Bản.
Có ba loại khoá học tại các trường cao đẳng nghề tại Nhật Bản là: khoá học đào tạo nghề trung cấp phổ thông, khoá học trung cấp nghề và khoá học tổng quát.
Các khoá học đào tạo nghề trung cấp phổ thông
Các cơ sở đào tạo nghề trung cấp phổ thông (“koto senshu gakko”) có những khoá đào tạo nghề chuyên môn dành cho những học sinh đã hoàn thành chương trình trung học cơ sở. Khác với dân bản xứ, học sinh quốc tế sẽ được yêu cầu phải hoàn thành chương trình giáo dục 12 năm (hoặc tương tự) tại nước mình để có thể được chấp nhận vào học một trong những khoá học này. Đó là lý do tại sao đa số học sinh trung học cơ sở quốc tế không thể đăng ký tham gia loại chương trình đào tạo này.
Các khoá học trung cấp nghề
Các khoá học trung cấp nghề (“senmon katei”) dành cho những người đã có bằng trung cấp phổ thông trở lên và muốn lấy chứng chỉ nghề nghiệp hoặc muốn có những kỹ năng thực hành hoặc các kỹ năng chuyên nghiệp khác. Các yêu cầu học vấn này áp dụng cho cả người bản xứ và người ngoại quốc. Trong số ba loại khoá học cao đẳng nghề thì đây là chương trình học phổ biến nhất đối với sinh viên quốc tế vì đa số mọi người không thể đăng kí một chương trình cao đẳng nghề nào khác.
Các khoá học tổng quát
Các khoá học tổng quát (“ippan katei”) dành cho những sinh viên muốn nâng cao kiến thức và kĩ năng của mình hoặc muốn trau dồi kinh nghiệm để tìm việc trong tương lai. Có nhiều loại trường như trường dạy cắt may, lớp dạy kimono, trường dạy nấu ăn thông thường… Các chương trình học có nội dung khác với hai chương trình học đã được nêu tại trên đều được xếp loại vào các khoá học tổng quát. Các chương trình học này không có giới hạn về độ tuổi hay yêu cầu nhập học, điều này nghe có vẻ rất tuyệt vời nhưng cũng đồng nghĩa với việc không có một mục đích chuyên biệt rõ ràng nào khi tham gia các chương trình học này nên sinh viên quốc tế không thể xin được visa sinh viên để học bất kì một khoá học tổng quát nào. Do vậy, các sinh viên quốc tế thường không tham gia những chương trình học kiểu này.

Theo thống kê của Bộ Giáo dục, Văn hoá, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT), các trường cao đẳng nghề tại Nhật Bản có khoảng 8.200 chương trình học khác nhau. Đối với những người đã có mục tiêu và kế hoạch nghề nghiệp rõ ràng, việc theo học loại trường này rất hữu ích cho công việc mai sau cũng như kế hoạch nghề nghiệp trong tương lai. Một số trường cao đẳng nghề kiểu này tương đối uy tín, phải kể đến Học viện Sushi Tokyo chi nhánh Tsukiji và Học viện thời trang Mode Gakuen tại Shinjuku nổi tiếng đào tạo về thiết kế thời trang và nghệ thuật trang điểm. Sinh viên tốt nghiệp từ các học viện nổi tiếng này thường có tỷ lệ xin việc thành công rất cao vì việc học tại một trường danh tiếng đồng nghĩa với việc bạn đã được đào tạo một cách chuyên nghiệp, đồng thời việc sở hữu một chứng chỉ ngành nghề cụ thể cũng sẽ là một lợi thế lớn dành riêng cho bạn. Do đó, đối với những bạn dự định tại lại Nhật Bản làm việc kể từ khi tốt nghiệp thì đây là sự lựa chọn giáo dục được khuyến khích.
Cao đẳng cộng đồng

Theo MEXT, một trường cao đẳng cộng đồng (được gọi là “trường cao đẳng” tại Nhật Bản) là một cơ sở giáo dục bậc cao với chương trình đào tạo tổng quát và giáo dục chuyên biệt trong một khoảng thời gian ngắn. Các trường này là sự kết hợp giữa đại học và cao đẳng nghề. Bạn sẽ nhận được bằng cao đẳng hoặc bằng tốt nghiệp trong một khoảng thời gian ngắn hơn và phí rẻ hơn khi học tại một trường đại học.
Cũng giống như trường cao đẳng nghề trung cấp, đa số các khoá học tại trường cao đẳng cộng đồng thường kéo dài 2 năm, mặc dù một số chương trình như kỹ thuật y tế hay điều dưỡng có thể kéo dài đến 3 năm. Tuy nhiên, không giống như trước đây, do các trường này đã thực sự được xếp loại vào các tổ chức giáo dục tại bậc đại học nên sinh viên tại đây sẽ tập trung nghiên cứu nhiều hơn.
So với các trường đại học, các trường cao đẳng cộng đồng có lịch học dày hơn vì các sinh viên tại đây phải học đủ số tín chỉ cần thiết. Nếu bạn có ý định đi làm ngay kể từ khi tốt nghiệp thì bạn cần phải tìm việc trong thời gian 2 năm – đây thực sự là một điều khó khăn vì sinh viên của các trường đại học có thời gian nhân hai để có thể làm được toàn bộ những điều trên. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với có nhiều cơ hội thực tập hơn vì các trường cao đẳng cộng đồng hiểu rõ điều này và có những chương trình hướng nghiệp khác nhau giúp sinh viên có thể có nhiều cơ hội việc làm nhất có thể. Do đó, nếu bạn muốn lấy bằng trong thời gian ngắn, chi phí tối thiểu và có ý định đi làm ngay kể từ khi tốt nghiệp thì trường cao đẳng cộng đồng rất phù hợp dành riêng cho bạn.

Một sự thật thú vị về các trường cao đẳng cộng đồng tại Nhật Bản là có nhiều trường trong số đó hướng đến đối tượng học là nữ – có khoảng 42% trường cao đẳng cộng đồng tại Nhật chỉ nhận nữ sinh! Điều này liên quan đến sự phân biệt, cự ly về giới tính trong hệ thống giáo dục bậc cao tại Nhật Bản. Trong quá khứ, rất ít phụ nữ được nhận học tại bất kỳ một hình thức giáo dục bậc cao nào nhưng Nhật Bản đã dần hiện đại hóa và mở cửa với ngoại quốc, người Nhật nhận ra nữ giới cũng có thể tham gia bậc học cao hơn nhằm nâng cao, cải thiện lực lượng lao động và sự phát triển của quốc gia nói chung. Do đó, các trường cao đẳng cộng đồng đã được thành lập. Ngày nay, nhiều trường cao đẳng cộng đồng cũng được mở riêng cho cả nam sinh và con số này ngày càng tăng. Mỗi năm, Nhật Bản luôn đạt được những bước tiến đáng kể trong công tác bình đẳng giới tại mọi mặt của xã hội.
Giáo dục hệ đại học

Các trường đại học (“daigaku”) tại Nhật Bản thường có chương trình giáo dục đại học kéo dài 4 năm, với mức học phí cao hơn so với các trường cao đẳng cộng đồng và trường dạy nghề, nhưng đồng thời mức hỗ trợ học phí và học bổng cũng cao hơn. Các tiêu chỉ tuyển sinh cũng khắt khe hơn vì bên cạnh yêu cầu về thành tích học tập, đa số các trường đại học yêu cầu sinh viên quốc tế phải vượt qua kỳ thi năng lực tiếng Nhật (JLPT) trình độ N1, và làm bài thi đầu vào đại học Nhật Bản dành cho sinh viên quốc tế (EJU) để có thể được nhận vào trường. Tuy nhiên, các trường đại học tư và các trường mới thành lập thì có nhu cầu cao hơn trong việc tuyển các sinh viên quốc tế nên họ có thể đưa ra các tiêu chí tuyển sinh dễ dàng hơn dành cho sinh viên.
Nếu bạn muốn học tại ngoại quốc một thời gian để kiếm tín chỉ cho chương trình đại học tại nước mình, hoặc bạn có thành tích học tập xuất sắc và muốn sinh sống hoặc học tập tại Nhật Bản, hoặc muốn thực hiện việc nghiên cứu học thuật của mình tại Nhật thì việc tham gia chương trình giáo dục bậc đại học có thể là một ý tưởng hay. Tuy nhiên, hãy chú ý rằng thời gian làm việc part-time dành cho sinh viên quốc tế sẽ bị hạn chế. Dù hiện nay, ngày càng nhiều các chương trình đại học đào tạo bằng tiếng Anh nhưng đa số các chương trình đại học tại Nhật Bản đều được dạy hoàn toàn bằng tiếng Nhật.
Giáo dục hệ cao học
Các trường cao học (“daigakuin”) cấp bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ. Đối với bằng thạc sĩ, bạn cần hoàn thành khóa học kéo dài khoảng 2 năm, còn để đạt bằng tiến sĩ, bạn cần phải tốt nghiệp chương trình tiến sĩ kéo dài 3 năm. Phần lớn các chương trình thạc sĩ tại Nhật Bản thường gắn liền với ngành học của sinh viên khi học bậc đại học và có rất ít sinh viên được nhận học thạc sĩ cho một ngành học hoàn toàn khác. Không giống như các chương trình đại học tại Nhật Bản, số lượng các chương trình sau đại học hoàn toàn bằng tiếng Anh phổ biến hơn có nhiều. Vì thế, nếu bạn không chọn được chương trình đại học mà mình mong muốn được dạy bằng tiếng Anh tại Nhật Bản, thì bạn có thể xem xét việc học thạc sĩ hoặc làm tiến sĩ bằng tiếng Anh trong ngành học mà mình mong muốn tại Nhật Bản.
Cần lưu ý rằng rằng, bên cạnh các chương trình cao học thông thường, tại Nhật Bản còn có chương trình “sinh viên nghiên cứu” dành cho những người muốn theo học một học kỳ hoặc một năm học mà không cần nhận bằng. Trên thực tế, một số trường đại học quốc gia hàng đầu của Nhật Bản như đại học Tokyo, đại học Kyoto và đại học Osaka đều có luật bất thành văn rằng bạn sẽ phải làm sinh viên nghiên cứu trong thời gian tối thiểu từ 6 tháng tới 1 năm trước khi có thể chính thức trở thành sinh viên cao học. Hãy nhớ nghiên cứu thật kỹ, hỏi thêm những sinh viên cao học quốc tế đã tốt nghiệp để tìm hiểu cách họ được nhận vào trường. Những kiến thức đó vô cùng quan trọng để bạn có thể dành được một vị trí học cao học tại Nhật Bản.
Hãy tiếp tục con đường học vấn tại Nhật Bản thôi nào!
Bây giờ thì bạn đã hiểu hơn về các hệ thống giáo dục bậc cao tại Nhật Bản để có thể đưa ra quyết định sáng suốt hơn xem mình có đi học tại Nhật hay không. Việc du học tại ngoại quốc là một cách tuyệt vời để trải nghiệm một quốc gia và nền văn hóa mới. Vì thế, nếu có cơ hội, JBAH mong bạn sẽ cân nhắc việc lựa chọn Nhật Bản là điểm đến tiếp tục con đường giá dục của mình.
Nếu bạn đang có nhu cầu chuyển việc tại Nhật Bản, bạn có thể truy cập vào website JBAH Công Việc! Tại đây có có nhiều công việc chính thức dành cho người ngoại quốc đang sinh sống tại Nhật, và nhiều vị trí tuyển dụng với mức lương hấp dẫn.
Một số thông tin do JBAH cung cấp có thể đã bị thay đổi trong thời gian thực, JBAH sẽ cố gắng cập nhập thông tin mới nhất.
Từ khóa: Giới thiệu về hệ thống giáo dục bậc cao tại Nhật dành cho những bạn đang có ý định đi du học